TẠI SAO PHẢI NHẬP MẠCH MÔN TỪ TRUNG QUỐC?

Mạch môn là một vị thuốc được sử dụng phổ biến trong YHCT phương Đông nói chung và Việt Nam nói riêng để điều trị các bệnh liên quan đến đường hô hấp. Ở Việt Nam, Mạch môn được trồng thành vùng, tập trung ở một số tỉnh như Phú Thọ, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái với sản lượng hàng năm cung cấp ra thị trường hàng trăm tấn. Tuy nhiên, mỗi năm Việt Nam vẫn đang đồng thời nhập Mạch môn từ Trung Quốc với giá cao gấp 2 đến 3 lần dược liệu trong nước. Vậy tại sao phải nhập khẩu Mạch môn trong khi Việt Nam đã tự trồng được với sản lượng lớn và giá cả cực kỳ cạnh tranh?

Theo Dược điển Việt Nam V và Dược điển Trung Quốc 2020, dược liệu Mạch môn được quy định là Rễ của của cây Mạch môn đông có tên khoa học là Ophiopogon japonicus (L.f.) Ker-Gawl. 

So sánh đặc điểm hình thái và đánh giá bằng sắc ký lớp mỏng, Mạch môn Nam (mẫu lấy từ Phú Thọ) có hình thái và thành phần hóa học khác so với Mạch môn Bắc (O. japonicus) (xem hình). Mẫu Mạch môn Nam cũng có thành phần hóa học đặc trưng (Ophiopogonin D) giống với Mạch môn Bắc nên đôi khi dễ gây nhầm lẫn trong quá trình đánh giá và sử dụng. Thực tế, Mạch môn Nam đang sử dụng trên thị trường là loài khác thuộc chi Ophiopogon, không phải loài Ophiopogon japonicus quy định trong dược điển. Do vậy, việc nhập khẩu Mạch môn từ Trung Quốc là cần thiết để sử dụng đúng loài trong các tài liệu y văn.

Bên cạnh đó, Mạch môn Nam hầu như chưa có các nghiên cứu về thực vật và tác dụng. Tiềm năng và thực tế sử dụng của Mạch môn Nam đòi hỏi yêu cầu nghiên cứu sâu hơn từ các nhà nghiên cứu, giúp cung cấp cơ sở vững chắc cho việc sử dụng và phát triển vùng trồng Mạch môn trong nước.

Lưu ý: Dược điển Trung Quốc có 2 chuyên luận là Mạch môn (Ophiopogon) và Sơn mạch môn (Liriope). Đây là hai chi thực vật hoàn toàn khác nhau nhưng hình thái của hai vị thuốc này có nhiều nét tương đồng, cần chú ý để tránh sử dụng nhầm lẫn.